slag om overloon

1944

De wereld staat al vijf jaar volledig in brand. In Europa heerst sinds die tijd Nazi-Duitsland, in het Verre Oosten en de Pacific heerst bondgenoot Japan.
Miljoenen slachtoffers. Doden, gewonden. Door de strijd op de slagvelden, bombardementen  of door terreur. Concentratiekampen, vervolgingen, uitbuitingen en massamoorden. Toch zal 1944 een kantelpunt worden in de Tweede Wereldoorlog.

Terwijl in het oosten van Europa de Sovjets al twee jaar lang de Duitsers langzaam maar zeker terugdringen en de Amerikanen in de Pacific eiland voor eiland op de Japanners weten te veroveren, lukt het de westerse geallieerden op 6 juni 1944 te landen op de stranden van Normandië. Het is D-Day, de start van het westfront in Europa. Vanaf die dag rukken de geallieerden langzaam maar zeker op in Frankrijk, richting België en Nederland. Het ultieme doel is de Duitse hoofdstad Berlijn. Enerzijds om Nazi-Duitsland totaal en voorgoed uit te schakelen, anderzijds om de Sovjets voor te zijn. Samenwerking tussen de westerse bondgenoten en de communistische Sovjetunie om Duitsland te verslaan is onvermijdelijk, maar het onderling wantrouwen tussen de geallieerden en de Sovjetunie werpt in deze fase al zijn schaduw vooruit en zal uiteindelijk leiden tot de Koude Oorlog.

In september 1944 zijn de geallieerden aan de Nederlandse grens. De Britse veldmaarschalk Montgomery stelt Operatie Market Garden op. Een gewaagd en risicovol plan: hij wil via massale parachutedroppings in de regio Nijmegen – Arnhem de daar strategisch belangrijke bruggen over de rivieren veroveren. Tegelijkertijd moeten geallieerde troepen in zeer korte tijd via een smalle corridor vanaf de Belgische grens door Brabant optrekken naar Nijmegen en Arnhem. Zo wil Montgomery de rivieren oversteken en zo via het midden en noorden van Nederland Duitsland binnenvallen en de Duitse oorlogsindustrie in het Ruhrgebied lamleggen. Door deze tactiek zullen ook de Duitsers in het westen van Nederland moeten worden afgesneden.

Market Garden start op 17 september 1944, maar na dagen felle strijd en ten koste van veel slachtoffers mislukt deze operatie. Operatie Market Garden wordt de Slag om Arnhem. De geallieerden slagen er niet in verder door te stoten. Het midden en noorden van Nederland zullen nog een zware oorlogswinter tegemoet gaan.

Brückenkopf Venlo

Na de Slag om Arnhem verlegt Montgomery zijn focus naar het gebied onder Nijmegen om vanuit daar alsnog Duitsland binnen te kunnen trekken. Daartoe moet eerst Brückenkopf Venlo (Bruggenhoofd Venlo) worden uitgeschakeld, een Duits verdedigingsbolwerk.

Het gebied bestaat uit veel kanaaltjes en beekjes. De Duitsers hebben geen moeite om het moerassige Peelgebied te verdedigen. Er is echter 1 zwakke schakel in hun verdediging: Overloon. De enige plaats waar de geallieerden door de Duitse verdediging zouden kunnen dringen. En dus richten de Duitsers hun noordelijkste verdedigingslinie daar in. 

Ook al zijn de Britten het gebied bij Overloon het dichtst genaderd, toch wordt door het geallieerde opperbevel besloten hen rust te geven en wordt met spoed de Amerikaanse 7e Pantserdivisie (bijgenaamd The lucky 7th) vanuit Noord-Frankrijk naar Overloon gedirigeerd om deze klus te klaren.

Op maandag 25 september en dinsdag 26 september vallen de eerste granaten in het dorp Overloon. Het wordt te gevaarlijk voor de bevolking en op woensdagmiddag 27 september moet de Overloonse bevolking op bevel van de Duitsers vertrekken. Ruim 1300 mensen lopen in de stromende regen richting Maashees. Ook de inwoners van Vierlingsbeek, Groeningen en Vortum-Mullem moeten hun dorpen verlaten. Velen komen via allerlei routes in Venray terecht waar ze wanneer Venray ook doelwit wordt van aanvallen en bombardementen wekenlang in schuilkelders onder barre omstandigheden moeten zien te overleven.

De Amerikaanse onderschatting

Door een aantal factoren is er bij de Amerikanen aan de vooravond van de aanval op Overloon echter sprake van onderschatting van de vijand. De rapporten van Britse verkenningseenheden spreken niet van een sterke vijand en de Amerikaanse divisie heeft nog weinig echt zware gevechten gehad. Daarom vinden de Amerikanen het onnodig extra verkenningen uit te voeren.
De onderschatting van de Amerikanen van het aantal Duitsers in het gebied zal fataal blijken. Want waar de Amerikanen op grond van Britse inlichtingen uitgaan van slechts 2.000 aanwezige Duitsers zijn dat er in werkelijkheid maar liefst 15.000 !
Naast het onderschatte aantal Duitse manschappen blijkt ook het aanwezige Duitse materieel en de Duitse motivatie en strijdlust van een hogere kwaliteit dan de geallieerden denken.

Op zaterdag 30 september begint de eerste van de Amerikaanse aanvallen. Maar ze komen keer op keer niet door de Duitse verdedigingslinies.
Deels door de enorme felle Duitse tegenstand, deels door het steeds maar aanhoudende slechte weer, hevige regen en kou die het gebied tot een hel maken.
In de nacht van 3 op 4 oktober is de laatste Amerikaanse aanval, maar de infanterie wordt zodanig beschoten dat deze de tanks niet kan volgen. Besloten wordt om alles en iedereen terug te trekken.

De Britten nemen over

Zaterdag 7 oktober worden de Amerikanen afgelost door de Britten. De Amerikanen vertrekken naar de omgeving van Deurne voor flankbeveiliging van de Britten.
Donderdag 12 oktober vallen de Britten aan vanuit de bossen bij Stevensbeek.
Na de inleidende artilleriebeschieting volgt er geconcentreerd artillerievuur dat vóór de gereed staande infanteristen neerkomt. In de vorm van een creeping barrage, de vuurwalstactiek die de Britten in diverse oorlogen vaker succesvol hebben toegepast, schuift het vuur en de inslagen van de meer dan 200 kanonnen iedere vijf minuten 100 meter op met als doel zo het Duitse verzet te breken. Na hevige gevechten bereikt de Britse infanterie, ondersteund door tanks, eindelijk Overloon. Het dorp dat door de vuurwals zeer zwaar beschadigd is.

De volgende dag wordt Overloon bijna huis voor huis gezuiverd van achtergebleven Duitsers. In de bossen rond Overloon vinden nog felle gevechten plaats.
Zaterdag 14 oktober wordt het gebied ten zuiden van Overloon tot aan de Molenbeek veroverd door de Britten.
De zondag wordt gebruikt voor reorganisaties en reparaties voor de komende aanval op Venray.

De Bloedbeek

Op maandagmorgen 16 oktober begint de aanval op Venray met de oversteek van de Loobeek. Een beek, door de Britten ook Molenbeek genoemd, die tussen Overloon en Venray stroomt en bij Vierlingsbeek de rivier Maas instroomt. 
Door hevige regenval en de door de Duitsers ontregelde waterhuishouding is deze beek op sommige plaatsen zes meter breed geworden. Omdat de Duitsers veel mijnen gelegd hebben, zelfs ín de beek, is het een moeilijk te nemen hindernis.
De Britse overtocht lijkt in eerste instantie uit de draaien op een mislukking, mede door de enorme felle Duitse tegenstand. 
Toch lukt het de Britten uiteindelijk de beek over te steken en lukt het hen de Duitsers terug te dringen.
De Loobeek krijgt later van de Britten de bijnaam Bloedbeek vanwege de vele Britse gesneuvelden.

Onleefbaar

Dinsdag 17 oktober volgt de verovering van de gebieden tot aan Venray en woensdag 18 oktober wordt Venray bevrijd. Maar de situatie in zowel Overloon als het ook zwaar getroffen Venray is onleefbaar. De Britten besluiten op 25 oktober alsnog om heel Venray en omgeving, in totaal zo’n 15.000 mensen, te evacueren naar plaatsen in Midden-Brabant en zelfs België. Het frontgebied blijft vervolgens in deze regio. Pas wanneer in november eindelijk het hele bruggenhoofd Venlo kan worden veroverd is deze fase in de operatie voorbij.
De burgerbevolking kan pas in het voorjaar 1945 terug naar huis. Of beter: wat er nog van over is. Een nieuw bestaan opbouwen op de puinhopen van Overloon en Venray.

de slag

De vergeten Slag. De Slag in de schaduw.
Het zijn twee veelgehoorde benamingen voor de Slag om Overloon.
In werkelijkheid een Slag met veel impact. En daarom een Slag die nooit vergeten mag worden.

volg ons op

e-mail: overloonwarchronicles@gmail.com
correspondentieadres:
Holthesedijk 2 a, 5825JG Overloon

Kvk nummer: 83346422
Banknummer: NL04 RBRB 8835 3869 69
t.n.v. Stichting Overloon War Chronicles

©2021 Overloon War Chronicles